Araştırma Makalesi | Açık Erişim
Anadolu Türk Eğitim Dergisi 2026, Clt. 8(1) 1-19
Küçük Çocuklar için İ-Tipi/Y-Tipi Epistemik Merak Ölçeği-Öğretmen Formu Geçerlik-Güvenirlik Çalışması
ss. 1 - 19 | DOI: https://doi.org/10.29329/ated.2026.1415.1
Yayın Tarihi: Haziran 29, 2026 | Görüntüleme Sayısı: 0/0 | İndirilme Sayısı: 0/0
Özet
Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönemdeki çocukların epistemik merak düzeylerini öğretmen gözlemlerine dayalı olarak değerlendirmek üzere uyarlanan Küçük Çocuklar için İ-Tipi/Y-Tipi Epistemik Merak Ölçeği – Öğretmen Formu’nun geçerlik ve güvenirlik özelliklerini incelemektir. Ölçme aracı, 4’lü Likert tipinde derecelendirilen 10 maddeden oluşmaktadır. Ölçek epistemik merakı iki boyutta (İ-Tipi/İlgi ve Y-Tipi/Yoksunluk) değerlendirmektedir. Araştırmada, İstanbul ilindeki devlet okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 5 yaş grubundaki çocuklardan oluşan iki bağımsız örneklem kullanılmıştır. Açımlayıcı Faktör Analizi için oluşturulan birinci örneklem 145 çocuktan (K=80; E=65) oluşmaktadır. Doğrulayıcı Faktör Analizi için kullanılan ikinci örneklem ise 117 çocuktan (K=65; E=52) oluşmaktadır. Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları, ölçeğin iki faktörlü yapısını doğrulamıştır. Güvenirlik analizleri ölçeğin iç tutarlılığının oldukça yüksek olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık katsayıları toplam puan için .96, İ-Tipi Epistemik Merak için .93, Y-Tipi Epistemik Merak için .95 olarak hesaplanmıştır. Ölçüt geçerliği analizleri, epistemik merakın öğrenmede öz düzenleme davranışlarındaki varyansın %43’ünü, okula uyum puanlarındaki varyansın ise %20’sini anlamlı düzeyde yordadığını göstermiştir. Çalışma kapsamında uyarlanan ölçme aracı ile ölçülen epistemik merakın, beklendiği üzere okul öncesi dönem çocuklarının öğrenme süreçleri ve okula uyum davranışlarıyla güçlü biçimde ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin öğretmen formunun Türkiye'de 5 yaş grubu çocukların epistemik merak davranışlarını değerlendirmek için bilimsel açıdan nitelikli bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.
Anahtar kelimeler: Epistemik merak, Ölçek uyarlama, Erken çocukluk, Okul öncesi
APA 7th edition
Sarac, S., Ogelman, H.G., Akgun, E., & Birinci, Z. (2026). Küçük Çocuklar için İ-Tipi/Y-Tipi Epistemik Merak Ölçeği-Öğretmen Formu Geçerlik-Güvenirlik Çalışması. Anadolu Türk Eğitim Dergisi, 8(1), 1-19. https://doi.org/10.29329/ated.2026.1415.1
Harvard
Sarac, S., Ogelman, H., Akgun, E. and Birinci, Z. (2026). Küçük Çocuklar için İ-Tipi/Y-Tipi Epistemik Merak Ölçeği-Öğretmen Formu Geçerlik-Güvenirlik Çalışması. Anadolu Türk Eğitim Dergisi, 8(1), pp. 1-19.
Chicago 16th edition
Sarac, Seda, Hulya Gulay Ogelman, Ergun Akgun and Zuleyha Birinci (2026). "Küçük Çocuklar için İ-Tipi/Y-Tipi Epistemik Merak Ölçeği-Öğretmen Formu Geçerlik-Güvenirlik Çalışması". Anadolu Türk Eğitim Dergisi 8 (1):1-19. https://doi.org/10.29329/ated.2026.1415.1
Anastasi, A., & Urbina, S. (1997). Psychological testing (7th ed.). Prentice Hall.
Berlyne, D. E. (1954). A theory of human curiosity. British Journal of Psychology, 45, 180–191.
Berlyne, D. E. (1960). Conflict, arousal, and curiosity. McGraw-Hill.
Berlyne, D. E. (1966). Curiosity and exploration. Science, 153(3731), 25–3. https://doi.org/10.1126/science.153.3731.25
Birch, S. H., & Ladd, G. W. (1997). The teacher–child relationship and children's early school adjustment. Journal of School Psychology, 35(1), 61–79. https://doi.org/10.1016/S0022-4405(96)00029-5
Birch, S. A., Vauthier, S. A., & Bloom, P. (2008). Three- and four-year-olds spontaneously use others' past performance to guide their learning. Cognition, 107(3), 1018–1034.
https://doi.org/10.1016/j.cognition.2007.12.008
Browne, M. W. (2001). An overview of analytic rotation in exploratory factor analysis. Multivariate Behavioral Research, 36(1), 111–150. https://doi.org/10.1207/S15327906MBR3601_05
Chouinard, M. M. (2007). Children's questions: A mechanism for cognitive development. Monographs of the Society for Research in Child Development, 72(1), 1–112. https://doi.org/10.1111/j.1540-5834.2007.00412.x
Cohen, R. J., Swerdlik, M. E., & Sturman, E. D. (2018). Psychological testing and assessment: An introduction to tests and measurement (9th ed.). McGraw-Hill.
Costello, A. B., & Osborne, J. W. (2005). Best practices in exploratory factor analysis. Practical Assessment, Research & Evaluation, 10(7), 1–9.
DeVellis, R. F. (2017). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Sage.
Dunn, T. J., Baguley, T., & Brunsden, V. (2014). From alpha to omega. British Journal of Psychology, 105(3), 399–412. https://doi.org/10.1111/bjop.12046
Engel, S. (2011). Children’s need to know. Harvard Educational Review, 81(4), 625–645. https://doi.org/10.17763/haer.81.4.h054131316473115
Fabrigar, L. R., Wegener, D. T., MacCallum, R. C., & Strahan, E. J. (1999). Evaluating the use of exploratory factor analysis. Psychological Methods, 4(3), 272–299. https://doi.org/10.1037/1082-989X.4.3.272
Gülay Ogelman, H., & Koyutürk Koçer, N. (2024). Okul öncesi eğitim sınıflarında okula uyum süreciyle başlayan ve ilerleyen bir süreç: Sınıf yönetimi. International Journal of Social Science Research. Advance online publication, 1-18. https://izlik.org/JA58SY48TP
Henderson, A. M., Sabbagh, M. A., & Woodward, A. L. (2013). Preschoolers' selective learning is guided by the principle of relevance. Cognition, 126(2), 246–257. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2012.10.006
Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes. Structural Equation Modeling, 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
Iwasaki, S., Moriguchi, Y., & Sekiyama, K. (2022). Parental responsiveness and children’s trait epistemic curiosity. Frontiers in Psychology, 13, 1075489. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1075489
Jirout, J. J. (2020). Supporting early scientific thinking through curiosity. Frontiers in Psychology, 11, 1717. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.01717
Jirout, J. J., & Klahr, D. (2012). Children’s scientific curiosity. Developmental Review, 32(2), 125–160. https://doi.org/10.1016/j.dr.2012.04.002
Jirout, J. J., Vitiello, V. E., & Zumbrunn, S. K. (2018). Curiosity in schools. In G. Gordon (Ed.), The new science of curiosity (pp. 243–266). Nova Science.
Kenny, D. A., Kaniskan, B., & McCoach, D. B. (2015). The performance of RMSEA. Sociological Methods & Research, 44(3), 486–507. https://doi.org/10.1177/0049124114543236
Kline, T. J. B. (2005). Psychological testing: A practical approach to design and evaluation. Sage.
Ladd, G. W., Kochenfender, B. J., & Coleman, C. C. (1996). Friendship quality as a predictor of early school adjustment. Child Development, 67, 1103–1118. https://doi.org/10.2307/1131882
Lauriola, M., Litman, J. A., Mussel, P., De Santis, R., Crowson, H. M., & Hoffman, R. R. (2015). Epistemic curiosity and self-regulation. Personality and Individual Differences, 83, 202–207. https://doi.org/10.1016/j.paid.2015.04.017
Litman, J. A. (2005). Curiosity and the pleasures of learning. Cognition and Emotion, 19(6), 793–814. https://doi.org/10.1080/02699930541000101
Litman, J. A. (2008). Interest and deprivation factors of epistemic curiosity. Personality and Individual Differences, 44, 1585–1595. https://doi.org/10.1016/j.paid.2008.01.014
Litman, J. A., & Spielberger, C. D. (2003). Measuring epistemic curiosity. Journal of Personality Assessment, 80(1), 75–86. https://doi.org/10.1207/S15327752JPA8001_16
Loewenstein, G. (1994). The psychology of curiosity. Psychological Bulletin, 116(1), 75–98. https://doi.org/10.1037/0033-2909.116.1.75
McClelland, M. M., & Cameron, C. E. (2012). Self-regulation in early childhood. Child Development Perspectives, 6(2), 136–142. https://doi.org/10.1111/j.1750-8606.2011.00191.x
Metcalfe, J., Schwartz, B. L., & Bloom, P. A. (2017). The tip-of-the-tongue state and curiosity. Cognitive Research: Principles and Implications, 2, 31. https://doi.org/10.1186/s41235-017-0065-4
Önder, A., & Gülay, H. (2010). 5–6 yaş çocukları için okula uyum öğretmen değerlendirme ölçeği’nin güvenirlik ve geçerlik çalışması. International Online Journal of Educational Sciences, 2(1), 204–224.
Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children (M. Cook, Trans.). W. W. Norton.
Pianta, R. C., La Paro, K. M., & Hamre, B. K. (2008). Classroom assessment scoring system (CLASS) manual: Pre-K. Brookes.
Piotrowski, J. T., Litman, J. A., & Valkenburg, P. (2014). Measuring epistemic curiosity in young children. Infant and Child Development, 23(5), 542–553. https://doi.org/10.1002/icd.1847
Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J. Y., & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879–903.
Richards, J. B., Litman, J. A., & Roberts, D. H. (2013). Performance characteristics of measurement instruments of epistemic curiosity. Medical Science Educator, 23(3), 355–363. https://doi.org/10.1007/BF03341662
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
Saraç, S., Karakelle, S., & Whitebread, D. (2019). Okul öncesi çocuklar için bağımsız öğrenme davranışları ölçeği 3–5 (BÖD 3–5). İlköğretim Online, 18(3), 1093–1106.
Saraç, S., Mede, E., & Abanoz, T. (2023). Epistemic curiosity scale for young children. Studies in Psychology, 43(1), 41–58. https://doi.org/10.26650/SP2021-1050551
Shah, P. E., Weeks, H. M., Richards, B., & Kaciroti, N. (2018). Early childhood curiosity. Pediatric Research, 84(3), 380–386. https://doi.org/10.1038/s41390-018-0039-3
Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (Eds.). (2000). From neurons to neighborhoods. National Academy Press.
Stahl, A. E., & Feigenson, L. (2015). Observing the unexpected enhances infants’ learning. Science, 348, 91–94. https://doi.org/10.1126/science.aaa3799
Sümer, N. (2000). Yapısal eşitlik modelleri. Türk Psikoloji Yazıları, 3(6), 49–74.
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson.
Whitebread, D., Coltman, P., Pasternak, D. P., Sangster, C., Grau, V., Bingham, S., & Demetriou, D. (2009). The development of two observational tools for assessing metacognition and self-regulated learning in young children. Metacognition and Learning, 4(1), 63–85. https://doi.org/10.1007/s11409-008-9033-1
