Anadolu Türk Eğitim Dergisi
ISSN (Online): 2687-5314

Araştırma Makalesi    |    Açık Erişim
Anadolu Türk Eğitim Dergisi 2026, Clt. 8(1) 1-20

Küçük Çocuklar için İ-Tipi/Y-Tipi Epistemik Merak Ölçeği-Öğretmen Formu Geçerlik-Güvenirlik Çalışması

Seda Saraç, Hülya Gülay Ogelman, Ergün Akgün, Züleyha Birinci

ss. 1 - 20   |  DOI: https://doi.org/10.29329/ated.2026.1415.1

Yayın Tarihi: Haziran 29, 2026  |   Görüntüleme Sayısı: 6/8   |   İndirilme Sayısı: 10/10

PDF İndir Download PDF

Özet

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönemdeki çocukların epistemik merak düzeylerini öğretmen gözlemlerine dayalı olarak değerlendirmek üzere uyarlanan Küçük Çocuklar için İ-Tipi/Y-Tipi Epistemik Merak Ölçeği – Öğretmen Formu’nun geçerlik ve güvenirlik özelliklerini incelemektir. Ölçme aracı, 4’lü Likert tipinde derecelendirilen 10 maddeden oluşmaktadır. Ölçek epistemik merakı iki boyutta (İ-Tipi/İlgi ve Y-Tipi/Yoksunluk) değerlendirmektedir. Araştırmada, İstanbul ilindeki devlet okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 5 yaş grubundaki çocuklardan oluşan iki bağımsız örneklem kullanılmıştır. Açımlayıcı Faktör Analizi için oluşturulan birinci örneklem 145 çocuktan (K=80; E=65) oluşmaktadır. Doğrulayıcı Faktör Analizi için kullanılan ikinci örneklem ise 117 çocuktan (K=65; E=52) oluşmaktadır. Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları, ölçeğin iki faktörlü yapısını doğrulamıştır. Güvenirlik analizleri ölçeğin iç tutarlılığının oldukça yüksek olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık katsayıları toplam puan için .96, İ-Tipi Epistemik Merak için .93, Y-Tipi Epistemik Merak için .95 olarak hesaplanmıştır. Ölçüt geçerliği analizleri, epistemik merakın öğrenmede öz düzenleme davranışlarındaki varyansın %43’ünü, okula uyum puanlarındaki varyansın ise %20’sini anlamlı düzeyde yordadığını göstermiştir. Çalışma kapsamında uyarlanan ölçme aracı ile ölçülen epistemik merakın, beklendiği üzere okul öncesi dönem çocuklarının öğrenme süreçleri ve okula uyum davranışlarıyla güçlü biçimde ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin öğretmen formunun Türkiye'de 5 yaş grubu çocukların epistemik merak davranışlarını değerlendirmek için bilimsel açıdan nitelikli bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar kelimeler: Epistemik merak, Ölçek uyarlama, Erken çocukluk, Okul öncesi

Bu makaleye nasıl atıf yapılır

APA 7th edition
Sarac, S., Ogelman, H.G., Akgun, E., & Birinci, Z. (2026). Küçük Çocuklar için İ-Tipi/Y-Tipi Epistemik Merak Ölçeği-Öğretmen Formu Geçerlik-Güvenirlik Çalışması. Anadolu Türk Eğitim Dergisi, 8(1), 1-20. https://doi.org/10.29329/ated.2026.1415.1

Harvard
Sarac, S., Ogelman, H., Akgun, E. and Birinci, Z. (2026). Küçük Çocuklar için İ-Tipi/Y-Tipi Epistemik Merak Ölçeği-Öğretmen Formu Geçerlik-Güvenirlik Çalışması. Anadolu Türk Eğitim Dergisi, 8(1), pp. 1-20.

Chicago 16th edition
Sarac, Seda, Hulya Gulay Ogelman, Ergun Akgun and Zuleyha Birinci (2026). "Küçük Çocuklar için İ-Tipi/Y-Tipi Epistemik Merak Ölçeği-Öğretmen Formu Geçerlik-Güvenirlik Çalışması". Anadolu Türk Eğitim Dergisi 8 (1):1-20. https://doi.org/10.29329/ated.2026.1415.1

Kaynakça
  1. Anastasi, A., & Urbina, S. (1997). Psychological testing (7th ed.). Prentice Hall. [Google Scholar]
  2. Berlyne, D. E. (1954). A theory of human curiosity. British Journal of Psychology, 45, 180–191. [Google Scholar]
  3. Berlyne, D. E. (1960). Conflict, arousal, and curiosity. McGraw-Hill. [Google Scholar]
  4. Berlyne, D. E. (1966). Curiosity and exploration. Science, 153(3731), 25–3. https://doi.org/10.1126/science.153.3731.25 [Google Scholar] [Crossref] 
  5. Birch, S. H., & Ladd, G. W. (1997). The teacher–child relationship and children's early school adjustment. Journal of School Psychology, 35(1), 61–79. https://doi.org/10.1016/S0022-4405(96)00029-5 [Google Scholar] [Crossref] 
  6. Birch, S. A., Vauthier, S. A., & Bloom, P. (2008). Three- and four-year-olds spontaneously use others' past performance to guide their learning. Cognition, 107(3), 1018–1034.https://doi.org/10.1016/j.cognition.2007.12.008 [Google Scholar] [Crossref] 
  7. Browne, M. W. (2001). An overview of analytic rotation in exploratory factor analysis. Multivariate Behavioral Research, 36(1), 111–150. https://doi.org/10.1207/S15327906MBR3601_05 [Google Scholar] [Crossref] 
  8. Chouinard, M. M. (2007). Children's questions: A mechanism for cognitive development. Monographs of the Society for Research in Child Development, 72(1), 1–112. https://doi.org/10.1111/j.1540-5834.2007.00412.x [Google Scholar] [Crossref] 
  9. Cohen, R. J., Swerdlik, M. E., & Sturman, E. D. (2018). Psychological testing and assessment: An introduction to tests and measurement (9th ed.). McGraw-Hill. [Google Scholar]
  10. Costello, A. B., & Osborne, J. W. (2005). Best practices in exploratory factor analysis. Practical Assessment, Research & Evaluation, 10(7), 1–9. [Google Scholar]
  11. DeVellis, R. F. (2017). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Sage. [Google Scholar]
  12. Dunn, T. J., Baguley, T., & Brunsden, V. (2014). From alpha to omega. British Journal of Psychology, 105(3), 399–412. https://doi.org/10.1111/bjop.12046 [Google Scholar] [Crossref] 
  13. Engel, S. (2011). Children’s need to know. Harvard Educational Review, 81(4), 625–645. https://doi.org/10.17763/haer.81.4.h054131316473115 [Google Scholar] [Crossref] 
  14. Fabrigar, L. R., Wegener, D. T., MacCallum, R. C., & Strahan, E. J. (1999). Evaluating the use of exploratory factor analysis. Psychological Methods, 4(3), 272–299. https://doi.org/10.1037/1082-989X.4.3.272 [Google Scholar] [Crossref] 
  15. Gülay Ogelman, H., & Koyutürk Koçer, N. (2024). Okul öncesi eğitim sınıflarında okula uyum süreciyle başlayan ve ilerleyen bir süreç: Sınıf yönetimi. International Journal of Social Science Research. Advance online publication, 1-18. https://izlik.org/JA58SY48TP [Google Scholar]
  16. Henderson, A. M., Sabbagh, M. A., & Woodward, A. L. (2013). Preschoolers' selective learning is guided by the principle of relevance. Cognition, 126(2), 246–257. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2012.10.006 [Google Scholar] [Crossref] 
  17. Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes. Structural Equation Modeling, 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118 [Google Scholar] [Crossref] 
  18. Iwasaki, S., Moriguchi, Y., & Sekiyama, K. (2022). Parental responsiveness and children’s trait epistemic curiosity. Frontiers in Psychology, 13, 1075489. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1075489 [Google Scholar] [Crossref] 
  19. Jirout, J. J. (2020). Supporting early scientific thinking through curiosity. Frontiers in Psychology, 11, 1717. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.01717 [Google Scholar] [Crossref] 
  20. Jirout, J. J., & Klahr, D. (2012). Children’s scientific curiosity. Developmental Review, 32(2), 125–160. https://doi.org/10.1016/j.dr.2012.04.002 [Google Scholar] [Crossref] 
  21. Jirout, J. J., Vitiello, V. E., & Zumbrunn, S. K. (2018). Curiosity in schools. In G. Gordon (Ed.), The new science of curiosity (pp. 243–266). Nova Science. [Google Scholar]
  22. Kenny, D. A., Kaniskan, B., & McCoach, D. B. (2015). The performance of RMSEA. Sociological Methods & Research, 44(3), 486–507. https://doi.org/10.1177/0049124114543236 [Google Scholar] [Crossref] 
  23. Kline, T. J. B. (2005). Psychological testing: A practical approach to design and evaluation. Sage. [Google Scholar]
  24. Ladd, G. W., Kochenfender, B. J., & Coleman, C. C. (1996). Friendship quality as a predictor of early school adjustment. Child Development, 67, 1103–1118. https://doi.org/10.2307/1131882 [Google Scholar] [Crossref] 
  25. Lauriola, M., Litman, J. A., Mussel, P., De Santis, R., Crowson, H. M., & Hoffman, R. R. (2015). Epistemic curiosity and self-regulation. Personality and Individual Differences, 83, 202–207. https://doi.org/10.1016/j.paid.2015.04.017 [Google Scholar] [Crossref] 
  26. Litman, J. A. (2005). Curiosity and the pleasures of learning. Cognition and Emotion, 19(6), 793–814. https://doi.org/10.1080/02699930541000101 [Google Scholar] [Crossref] 
  27. Litman, J. A. (2008). Interest and deprivation factors of epistemic curiosity. Personality and Individual Differences, 44, 1585–1595. https://doi.org/10.1016/j.paid.2008.01.014 [Google Scholar] [Crossref] 
  28. Litman, J. A., & Spielberger, C. D. (2003). Measuring epistemic curiosity. Journal of Personality Assessment, 80(1), 75–86. https://doi.org/10.1207/S15327752JPA8001_16 [Google Scholar] [Crossref] 
  29. Loewenstein, G. (1994). The psychology of curiosity. Psychological Bulletin, 116(1), 75–98. https://doi.org/10.1037/0033-2909.116.1.75 [Google Scholar] [Crossref] 
  30. McClelland, M. M., & Cameron, C. E. (2012). Self-regulation in early childhood. Child Development Perspectives, 6(2), 136–142. https://doi.org/10.1111/j.1750-8606.2011.00191.x [Google Scholar] [Crossref] 
  31. Metcalfe, J., Schwartz, B. L., & Bloom, P. A. (2017). The tip-of-the-tongue state and curiosity. Cognitive Research: Principles and Implications, 2, 31. https://doi.org/10.1186/s41235-017-0065-4 [Google Scholar] [Crossref] 
  32. Önder, A., & Gülay, H. (2010). 5–6 yaş çocukları için okula uyum öğretmen değerlendirme ölçeği’nin güvenirlik ve geçerlik çalışması. International Online Journal of Educational Sciences, 2(1), 204–224. [Google Scholar]
  33. Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children (M. Cook, Trans.). W. W. Norton. [Google Scholar]
  34. Pianta, R. C., La Paro, K. M., & Hamre, B. K. (2008). Classroom assessment scoring system (CLASS) manual: Pre-K. Brookes. [Google Scholar]
  35. Piotrowski, J. T., Litman, J. A., & Valkenburg, P. (2014). Measuring epistemic curiosity in young children. Infant and Child Development, 23(5), 542–553. https://doi.org/10.1002/icd.1847 [Google Scholar] [Crossref] 
  36. Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J. Y., & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879–903. [Google Scholar]
  37. Richards, J. B., Litman, J. A., & Roberts, D. H. (2013). Performance characteristics of measurement instruments of epistemic curiosity. Medical Science Educator, 23(3), 355–363. https://doi.org/10.1007/BF03341662 [Google Scholar] [Crossref] 
  38. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68 [Google Scholar] [Crossref] 
  39. Saraç, S., Karakelle, S., & Whitebread, D. (2019). Okul öncesi çocuklar için bağımsız öğrenme davranışları ölçeği 3–5 (BÖD 3–5). İlköğretim Online, 18(3), 1093–1106. [Google Scholar]
  40. Saraç, S., Mede, E., & Abanoz, T. (2023). Epistemic curiosity scale for young children. Studies in Psychology, 43(1), 41–58. https://doi.org/10.26650/SP2021-1050551 [Google Scholar] [Crossref] 
  41. Shah, P. E., Weeks, H. M., Richards, B., & Kaciroti, N. (2018). Early childhood curiosity. Pediatric Research, 84(3), 380–386. https://doi.org/10.1038/s41390-018-0039-3 [Google Scholar] [Crossref] 
  42. Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (Eds.). (2000). From neurons to neighborhoods. National Academy Press. [Google Scholar]
  43. Stahl, A. E., & Feigenson, L. (2015). Observing the unexpected enhances infants’ learning. Science, 348, 91–94. https://doi.org/10.1126/science.aaa3799 [Google Scholar] [Crossref] 
  44. Sümer, N. (2000). Yapısal eşitlik modelleri. Türk Psikoloji Yazıları, 3(6), 49–74. [Google Scholar]
  45. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson. [Google Scholar]
  46. Whitebread, D., Coltman, P., Pasternak, D. P., Sangster, C., Grau, V., Bingham, S., & Demetriou, D. (2009). The development of two observational tools for assessing metacognition and self-regulated learning in young children. Metacognition and Learning, 4(1), 63–85. https://doi.org/10.1007/s11409-008-9033-1 [Google Scholar] [Crossref] 
Meta
Clt. 8 (1)
İndir
Benzer

Cilt 8 Sayı 1

Haziran 2026

Tüm makaleleler

Anadolu Türk Eğitim Dergisi

Copyright © 2026 Anadolu Türk Eğitim Dergisi.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License. CC BY
All elements of this website have been created using the BOQ™ - eJournal Management System.