Araştırma Makalesi    |    Açık Erişim
Anadolu Türk Eğitim Dergisi 2026, Clt. 8(1) 154-164

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Ve Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Gözlem Becerisi Kapsamında İncelenmesi

Abdullah Çetin

ss. 154 - 164   |  DOI: https://doi.org/10.29329/ated.2026.1415.9

Yayın Tarihi: Haziran 29, 2026  |   Görüntüleme Sayısı: 0/0   |   İndirilme Sayısı: 0/0


Özet

Bu araştırmanın amacı 2024 yılında yenilenen Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) ve Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programını (4, 5, 6 ve 7. sınıflar) gözlem becerisi bağlamında incelemektir. Araştırma nitel araştırma desenlerinden doküman analizine uygun yürütülmüştür. Araştırmada veri kaynağı olarak her iki dersin öğretim programı kullanılmıştır. Gözlem kavramının Fen Bilimleri Dersi Öğretim programında alan becerileri, kavramsal beceriler, beceriler arası ilişkiler, öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri, içerik çerçevesi, öğrenme kanıtları, öğrenme-öğretme yaşantıları ve farklılaştırma başlıkları altında yer aldığı görülmektedir. Gözlem kavramının Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nda alan becerileri, öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri, öğrenme kanıtları, öğrenme-öğretme yaşantıları ve farklılaştırma başlıkları altında yer aldığı görülmektedir. Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı'nın öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri gözlem kavramı bağlamında incelendiğinde, gözlem kavramının 22 öğretim hedefinde ve 35 kazanımda doğrudan yer aldığı görülmektedir. Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nın öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri gözlem kavramı bağlamında incelendiğinde, gözlem kavramının öğretim hedefinde doğrudan yer aldığı, sadece 6 kazanımda doğrudan yer aldığı görülmektedir. Araştırmanın sonucunda fen bilimleri dersi öğretim programının gözlem becerisini kazandırmada kısmen yeterli olacağı, sosyal bilgiler dersi öğretim programının gözlem becerisini kazandırmada yetersiz olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçtan hareketle her iki öğretim programına gözlem becerisini geliştirecek hedefler konması önerilir.

Anahtar kelimeler: Gözlem becerisi, Öğretim programı, Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler


Bu makaleye nasıl atıf yapılır

APA 7th edition
Cetin, A. (2026). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Ve Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Gözlem Becerisi Kapsamında İncelenmesi. Anadolu Türk Eğitim Dergisi, 8(1), 154-164. https://doi.org/10.29329/ated.2026.1415.9

Harvard
Cetin, A. (2026). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Ve Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Gözlem Becerisi Kapsamında İncelenmesi. Anadolu Türk Eğitim Dergisi, 8(1), pp. 154-164.

Chicago 16th edition
Cetin, Abdullah (2026). "Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Ve Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Gözlem Becerisi Kapsamında İncelenmesi". Anadolu Türk Eğitim Dergisi 8 (1):154-164. https://doi.org/10.29329/ated.2026.1415.9

Kaynakça

    Achor, E. E., & Shikaan, V. (2015). Does the method of instruction matter in middle basic pupils’ science process skill acquisition? An examination of field-based ınquiry and conventional strategies. Journal of Scientific Research & Reports, 7(6), 426-437. https://doi.org/ 10.9734/JSRR/2015/18261

    Altunbay, M. (2017). Türkçe öğretim programlarında bilimsel süreç becerisi olarak “gözlem”. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5(4), 823-836.

    Ash, J. (1997). Organizational factors that influence information technology diffusion in academic health sciences centers. Journal of the American Medical Informatics Association, 4(2), 102-111. https://doi.org/10.1136/jamia.1997.0040102

    Bell, J., Ash, D. E., Snyder, L. M., Kulathila, R., Blackburn, N. J., & Merkler, D. J. (1997). Structural and functional investigations on the role of zincin bifunctional rat peptidylglycine α-amidating enzyme. Biochemistry, 36(51), 16239-16246. https://doi.org/10.1021/bi970903d

    Borich, G. D. (2016). Observation skills for effective teaching: Research-based practice. Routledge.

    Bowen, A. G. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027

    Cansız, N., & Cansız, M. (2018). Enhancing preservice teachers’ observation and inference skills. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 19(3), 362-373. https://doi.org/10.17679/inuefd.335762

    Cruz, N. & Perez, V. (2015). The Mediating role of affective commitment in the rewards-knowledge transfer relation. Journal of Knowledge Management, 19(6), 1167-1185. https://doi.org/10.1108/JKM-03-2015-0114

    Cuthrell, K., Steadman S. C., Stapleton, J., & Hodge E. (2016). Developing expertise: Using video to hone teacher candidates’classroom observation skills. The New Educator 12(1), 5–27 http://dx.doi.org/10.1080/1547688X.2015.1113349

    Çetin, A. (2024). Teacher observation skills scale: Validity and reliability. International Journal of Contemporary Educational Research, 11(3), 363-375. https://doi.org/10.52380/ijcer.2024.11.3.692

    Doğanay, A. (2008). Çağdaş sosyal bilgiler anlayışı ışığında yeni sosyal bilgiler programının değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 77-96.

    Dökme, İ. (2021). Bilimsel süreç becerileri. İ. Dökme (Ed.), Yeni nesil sorularla fen eğitiminde beceriler bilimsel süreç becerileri bilimsel muhakeme becerileri eleştirel düşünme becerileri içinde (ss.7-15). Akademisyen Kitabevi.

    Eberbach, C., & Crowley, K. (2009). From everyday to scientific observation: How children learn to observe the biologist’s world. Review of Educational Research, 79(1), 39-68. https://doi.org/10.3102/0034654308325899

    Erden, M. (2011). Eğitim bilimlerine giriş. Arkadaş Yayınevi.

    Gülbudak Kılıç, B.(2007). İşitme engelli öğrencilerin fen bilimleri deneysel etkinliklerindeki bilimsel süreç becerilerinin değerlendirilmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.

    Jasani, S. K., & Saks, N. S. (2013). Utilizing visual art to enhance the clinical observation skills of medical students. Medical Teacher, 35(7), e1327–e1331. https://doi.org/10.3109/0142159X.2013.770131

    Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Yayıncılık

    Karslı, F., Yaman, F., ve Ayas, A. (2010). Prospective chemistry teachers’ competency of evaluation of chemical experiments in terms of science process skills. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 2(2), 778–781. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.03.101

    Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189.

    Koyunlu Ünlü, Z. (2018). Ortaokul öğrencilerinin gözlem yapmaya ilişkin algıları. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 1571-1584

    Lederman, N. G. (2007). Nature of science: Past, present, and future. S. K. Abell & N. G. Lederman (Eds.), In Handbook of research on science education (pp. 831–879). Mahwah, NJ: Erlbaum

    Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Newbury Park, CA: Sage Publications.

    Lind, J. (2000). Issues in agent-oriented software engineering. In International Workshop on Agent-Oriented Software Engineering (pp. 45-58). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.

    Maral, S., Unver, A. O., & Yürümezoğlu, K. (2012). An activity-based study on providing basic knowledge and skills of measurement in teaching. Educational Sciences: Theory and Practice 12(1), 558–63

    MEB, (2006). İlköğretim kurumları (ilkokullar ve ortaokullar) fen bilimleri dersi (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) öğretim programı. Ankara.

    MEB, (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (İlkokul ve Ortaokul 4, 5, 6 ve 7. Sınıflar). Ankara: Milli Eğitim Yayınları

    MEB, (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Ankara: Milli Eğitim Yayınları

    MEB, (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (3, 4, 5, 6 ve 7. sınıflar). Ankara: Milli Eğitim Yayınları

    Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber (Çev. Ed. S. Turan) Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.

    Oğuz Ünver, A. & Yürümezoğlu, K. (2009). Bilim eğitiminde gözlemin gücünü geliştirmek için bir öğretim stratejisi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 28, 105‐119.

    Schwartz, S. R., & Lederman, N. G. (2008). What scientists say: Scientists’ views of nature of science and relation to science context. International Journal of Science Education 30(6). 727–771. https://doi.org/10.1080/09500690701225801

    Sıriş, A. (2022). Tahmin – gözlem – açıklama – tartışma – açıklama (tga-taa) destekli öğretimin öğrencilerin akademik başarılarına ve kavram yanılgılarının giderilmesine etkisi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.

    Tan, M., & Temiz, B. K. (2003). Fen öğretiminde bilimsel süreç becerilerinin yeri ve önemi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(13), 89-101.

    Taze Karaçalı, H. (2021). Place of observation skill in 5. grade social studies textbooks. Review of International Geographical Education (RIGEO), 11(1), 100-117. https://doi.org/10.33403/rigeo.840610

    Türk Dil Kurumu, (2025). Türk Dil Kurumu sözlüğü. https://sozluk.gov.tr

    Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık

    Yıldız, S. (2016). Sosyal Bilgiler 5. Sınıf öğretim programında yer alan gözlem becerisinin kazandırılmasına ilişkin sosyal bilgiler öğretmen görüşleri (Tokat Merkez ilçe örneği) [Yüksek lisans tezi], Gaziosmanpaşa Üniversitesi

    Yürümezoğlu, K. (2006). Changing interpretations of the scientific observation: Observations without seeing. Science and Utopia 12(145), 44-47.

    Yürümezoğlu, K. (2015). Bilimin doğası ve gözlem, Yenice, N., (Ed). Bilimin doğası gelişimi ve öğretimi içinde. Ankara: Anı Yayıncılık.

    Yürümezoğlu, K., & Öztaş Cin, M. (2019) Developing children’s observation skills using a fractal pattern from nature, Science Activities, 56(2), 63-73. https://doi.org/10.1080/00368121.2019.1696734